“An oligarchy is taking shape (...)”, aldus ex-president Joe Biden over het huidige Amerikaanse sociale en economische klimaat. Biden deelde zijn zorgen over de toenemende concentratie van macht en welvaart onder een handjevol technocraten. Machtig zijn ze zeker, en niet alleen binnen Amerika. Het overgrote deel van de technologie die we in Europa gebruiken is afkomstig van Amerikaanse bedrijven; bedrijven die onder leiding staan van personen als Bezos, Musk en Zuckerberg. Er is dan ook sprake van een zekere afhankelijkheid ten opzichte van de Big Tech uit Amerika. En dat is zorgelijk, want op ieder moment dat het de magnaten goeddunkt kan er besloten worden om de Europese markt te verlaten. Misschien vraagt u zich af of dit wel realistisch is - Europa is toch een van de belangrijkste afzetmarkten voor Big Tech? Hoewel dat waar is, weegt de toenemende druk vanuit de EU op gangbare Amerikaanse praktijken daar steeds zwaarder tegenop. De onvrede onder tech-CEO’s neemt alsmaar toe en de weerstand wordt steeds luider. Met het presidentschap van Trump lijkt de dreiging voor een boycot alleen maar reëler te worden. Is Europa wel opgewassen tegen dit doemscenario?

Toenemende onvrede onder Big Tech

Mark Zuckerberg van Meta is een van de voormannen die al langere tijd zijn onvrede uit over het ‘strenge beleid’ van de EU. Naar zijn idee is de Europese wetgeving, waaronder de AVG en Digital Services Act, een soort verkapte heffing voor de techgiganten uit Amerika. Inmiddels zou er door hen al ruim 30 miljard dollar aan ‘belasting’ zijn betaald aan de Europese Commissie over de afgelopen twee decennia. Tim Cook van Apple deelt vergelijkbare zorgen. Beide CEO’s verwelkomen Trump met open armen als de 47e president van Amerika, en verzoeken hem om de tech industrie te verdedigen tegenover het Europese beleid. Gezien de inauguratiespeech van Trump, waarbij de belangrijkste techbestuurders overigens allemaal aanwezig waren, neemt Trump die kreet bijzonder serieus. Het ziet er wat dit betreft dan ook niet rooskleurig uit voor de Europese Unie.

Al vóór de inauguratie van Trump waren de gevolgen van het Europese beleid merkbaar. Zo heeft Zuckerberg meermaals aangegeven dat Europese burgers niet altijd beschikken over de laatste updates van apps en software. Het gaat hierbij onder andere om nieuwe AI-functies. Zelf noemt Zuckerberg het “sad that I basically have to tell our teams to launch our new AI advances everywhere except the EU at this point”. Een ander voorbeeld is het nieuwe mediaplatform Threads, dat relatief laat in Europa is gelanceerd als gevolg van de Europese regelgeving.

Waarom standvastig blijven?

Enerzijds is het zorgelijk dat de EU in zekere zin achterblijft. Het kan spanningen opleveren als omringende landen meer toegang hebben tot de nieuwste technologie dan wij. Bovendien maakt het ons vatbaar, bijvoorbeeld op het gebied van cybersecurity.

Anderzijds is dat achterblijven juist wat de EU zo sterk en uniek maakt. Het liefste zouden de, zoals Biden ze noemt, oligarchen hun invloeden ook hier op ongeremde wijze uitoefenen. De Amerikaanse heksenjacht op TikTok heeft bewezen hoe groot de belangen zijn bij het bemachtigen en kunnen controleren van de beste en nieuwste technologie. De partij met het beste algoritme kan maatschappelijk gezien het meeste teweegbrengen. Bij gebrek aan het huidige Europese kader zouden techgiganten met behulp van dergelijke algoritmes vrij spel kunnen krijgen ten opzichte van de Europese bevolking. Immers, vrijwel iedereen gebruikt de platforms die bedrijven als Meta te bieden hebben. En nou is het maar zeer de vraag of zulke bedrijven het beste met hun gebruikers voor hebben. Het verbaast in deze context niet dat het Europese Parlement oproept tot weerbaarheid tegenover de toenemende druk van de Big Tech. Europese wetgeving kan de invloeden van buitenaf remmen en zorgt ervoor dat Amerikaanse bedrijven zich aan bepaalde grenzen houden. Althans, dat hopen we…

Is de EU voorbereid?

Waar Biden respect had voor het Europese kader, lijkt Trump zich er weinig van aan te trekken. “America first”, aldus Trump. Als innovatieve bedrijven zoals Meta en Apple constant boetes krijgen opgelegd, zal Trump dat waarschijnlijk niet zomaar van zich afschudden. Het is denkbaar dat hij de EU onder druk zet om een mildere houding aan te nemen. En als de EU niet meebuigt, zou het zomaar kunnen dat Trump met de Big Tech afspreekt om de EU als het ware van haar technologie te beroven. Wellicht niet meteen in een keer, maar de gevolgen zullen niettemin merkbaar zijn.

De vraag is uiteraard of de EU een dergelijke tech-boycot kan verduren. Weerbaarheid tegenover de Amerikaanse tech-oligarchie is een mooi streven op papier, maar het kan een sombere situatie creëren in de praktijk. Om dat laatste te voorkomen is het belangrijk om flink te investeren in de Europese tech sector. Dat lijkt ook te zijn doorgedrongen bij de Commissie, die onlangs heeft aangekondigd 180 miljoen euro te investeren in “cutting-edge digital technologies" (waaronder AI). Door minder afhankelijk te worden van Amerikaanse tech wordt de Europese onderhandelingspositie versterkt. Makkelijker gezegd dan gedaan natuurlijk, gezien de algehele voorsprong van de Amerikaanse tech. Zolang het niet reëel is dat Europa op eigen technologische schoenen staat, doet de EU er goed aan om de klachten vanuit Amerika serieus te nemen. Dat hoeft uiteraard niet zover te gaan dat de EU haar juridische kernwaarden opgeeft. Althans, dat hangt ervan af wat men uiteindelijk zwaarder vindt wegen: toegang hebben tot de nieuwste technologie of bescherming genieten van de potentiële gevaren van die technologie. Voor nu kunnen we enkel hopen dat het niet tot een dergelijk ultimatum hoeft te komen.