Japan introduceert AI-wetgeving die sterk afwijkt van onze AI-verordening

Op 28 mei 2025 nam het Japanse parlement voor het eerst een nationale AI-wet aan. Deze nieuwe wet, beter bekend als de AI Utilization Promotion Act, kiest nadrukkelijk voor een andere koers dan de Europese Unie. Waar de EU inzet op risicobeperking door middel van strenge regels en verboden, wil Japan juist de ontwikkeling van AI stimuleren met een lichte, niet-bindende aanpak, vergelijkbaar met de Amerikaanse insteek. In deze blog lichten we toe wat de wet inhoudt, waarom Japan deze koers kiest, en wat de mogelijke implicaties zijn van deze benadering.

De nieuwe wet: wat is er veranderd?

Japan heeft met de AI-wetgeving voor het eerst een overkoepelende wet aangenomen die specifiek op kunstmatige intelligentie is gericht. Het doel van de wet is niet om te reguleren via sancties, maar om ontwikkeling te bevorderen, misbruik te signaleren en bedrijven waar nodig bij te sturen via richtlijnen en aanbevelingen.

De wet bevat onder meer:

• De oprichting van een AI Strategy Headquarters onder leiding van de premier, die verantwoordelijk is voor het nationale AI-beleid;

• De verplichting van de overheid om een AI Basic Plan op te stellen met middellange- en langetermijnmaatregelen;

• Ondersteuning van AI-onderzoek, infrastructuur (zoals datacenters en high-performance computing) en educatie;

• Bevordering van transparantie en het voorkomen van misbruik (zoals deepfakes of datalekken), hoewel specifieke vereisten nog ontbreken;

• De bevoegdheid voor de overheid om incidenten te onderzoeken en aanbevelingen te doen.

Daarnaast bevat de wet een brede, toekomstbestendige clausule die wijzigingen mogelijk maakt wanneer de technologische of maatschappelijke situatie daarom vraagt.

Waarom deze wet er kwam

Japan bleef de afgelopen jaren achter op het gebied van AI-investeringen en -adoptie: in 2023 bedroeg de private AI-investering 700 miljoen dollar, wat slechts een fractie is van de investeringen in bijvoorbeeld de VS of China. Daarnaast had maar 9% van de Japanse bevolking generatieve AI uitgeprobeerd.

Tegelijkertijd heerst er maatschappelijke bezorgdheid in Japan: slechts 13% van de ondervraagden vond bestaande regels voldoende om AI veilig te houden. De roep om actie groeide. De Japanse regering zag hierin aanleiding om de ontwikkeling van AI te stimuleren en tegelijk het vertrouwen van burgers te vergroten. De wet moet Japan transformeren tot “het meest AI-vriendelijke land ter wereld”.

Implicaties van een alternatieve aanpak

De Japanse wet wijkt opvallend af van het EU-model. Waar Europa inzet op een gedetailleerd systeem met risicocategorieën en verboden toepassingen, kiest Japan voor principes, plannen en vrijwillige medewerking. Bedrijven worden aangemoedigd om richtlijnen te volgen, maar zijn (nog) niet wettelijk verplicht. Deze benadering biedt flexibiliteit en stimuleert innovatie. Vooral voor startups en bedrijven in opkomende sectoren kan dit aantrekkelijk zijn: zij lopen minder risico op hoge nalevingskosten of juridische barrières. Japan kan zich hiermee profileren als vestigingsland voor AI-ontwikkeling.

Maar er zijn ook risico’s. Zonder harde verplichtingen kan de bescherming van burgers tegen schadelijke AI-toepassingen tekortschieten. De naar EU-recht verboden AI-toepassingen zijn verboden om een reden. Hoe zal Japan bijvoorbeeld omgaan met AI die puur wordt ontwikkeld om mensen te misleiden en te manipuleren? Is het dan afwachten tot het misgaat in de praktijk? Verder is het maar de vraag of vrijwillige richtlijnen voldoende zijn om misbruik te voorkomen van AI-toepassingen in het algemeen. Het gevaar is dat de economische groei ten koste gaat van belangrijke rechten en juridische waarborgen.

Voor internationale bedrijven wordt het er niet makkelijker op gemaakt door van het Europees recht af te wijken. Die zullen goed moeten afwegen hoe zij hun compliance-strategieën afstemmen op de uiteenlopende modellen. Dat gezegd hebbende, het vrije Japanse kader zullen zij meer dan welkom heten.

Afsluitend

Japan heeft een bewuste keuze gemaakt voor een lichte, stimulerende AI-wetgeving. Daarmee positioneert het zich als alternatief voor strengere modellen zoals de Europese AI-verordening. Toch laat Japan de deur open voor aanpassingen in de toekomst, voor het geval vrijwillige medewerking niet volstaat. Hoe de Japanse aanpak in de praktijk zal uitpakken, en of andere landen dit voorbeeld zullen volgen, is een ontwikkeling die we scherp voor u in de gaten houden.