Amerika’s AI Action Plan gelanceerd: snelheid boven veiligheid?

Op 23 juli 2025 presenteerde de Amerikaanse regering het langverwachte AI Action Plan. In een vurige toespraak noemde president Trump kunstmatige intelligentie “pure genius” en verklaarde hij dat Amerika de race om deze technologie koste wat kost moet winnen, vergelijkbaar met de ruimterace van de vorige eeuw. “We have to grow that baby and let that baby strive,” zei hij, doelend op AI. “We can't stop it with stupid rules.” 

Het plan markeert een belangrijke nieuwe fase in het Amerikaanse AI-beleid. In dit artikel bespreken we wat het plan inhoudt, wat de gevolgen ervan zijn en hoe de Amerikaanse aanpak zich verhoudt tot die van China en Europa.

Een nieuwe koers

Op 23 juli werd Amerika's AI Action Plan gepubliceerd: een 23 pagina’s tellend beleidsdocument waarin de Amerikaanse federale overheid haar strategie uiteenzet om het wereldwijde AI-leiderschap op zich te nemen. Het plan is de uitvoering van de Executive Order Removing Barriers to American Leadership in AI, die Trump al op 23 januari 2025 ondertekende. Dit besluit gaf het Witte Huis 180 dagen de tijd om een actieplan te ontwikkelen om de Amerikaanse dominantie in AI te waarborgen en te versterken, met het oog op “human flourishing, economic competitiveness, and national security.”

Trump lanceerde het plan tijdens een live speech, waarin hij zich fel uitsprak tegen bureaucratie, auteursrechtelijke beperkingen, en woke‑beleid. Zo stelde hij letterlijk dat het niet haalbaar is om voor elke bron die AI consumeert te betalen:

“(…) you can't be expected to have a successful AI program when every single article, book, or anything else that you've read or studied you're supposed to pay for. I read a book, am I supposed to pay somebody? We can't do it because it's not doable”

Het actieplan in een notendop

Het nieuwe beleid draait in de kern om drie hoofdlijnen:

Versnelling van Amerikaanse AI-innovatie
De overheid wil innovatie versnellen door bestaande wet- en regelgeving te versoepelen of schrappen. Zo moeten bedrijven meer vrijheid krijgen om AI-modellen te trainen met grote hoeveelheden data. Wat dit precies betekent voor het gebruik van auteursrechtelijk beschermde data blijft onduidelijk, en zal uiteindelijk door de rechter moeten worden uitgelegd. Verder worden de regels versoepeld rond de manier waarop federale instanties AI mogen inkopen en toepassen, zodat technologie sneller in overheidsprojecten kan worden ingezet. Ook komt er meer steun voor de ontwikkeling van open-source AI, vooral bedoeld om organisaties die werken met gevoelige gegevens toch toegang te geven tot krachtige, transparante technologie (meer hierover in dit artikel).

Uitbouw van de nationale AI-infrastructuur
Vergunningen voor datacenters, energieprojecten en chipfabrieken moeten efficiënt worden afgegeven. Er komt beleid om knelpunten in het stroomnet aan te pakken en binnenlandse productie van halfgeleiders (“semiconductors”) te versterken. Daarbij wordt ingezet op het versnellen van procedures en het wegnemen van regelgevende obstakels, met extra aandacht voor opleiding, technische ondersteuning en gerichte publieke investeringen in strategische locaties.

Versterking van Amerikaans leiderschap en veiligheid
De VS wil haar AI-technologie actief exporteren naar bondgenoten, en tegelijk voorkomen dat tegenstanders zoals China toegang krijgen tot kritieke software en hardware. Er wordt gewerkt aan een systeem van internationale standaarden onder Amerikaanse regie, en aan scherpere controle op AI-gerelateerde export.

De gevolgen van deze koers zijn al merkbaar. De Federal Trade Commission (FTC), die de afgelopen jaren toezicht hield op misleidende AI-praktijken, wordt zichtbaar teruggedrongen. Het plan roept op om bestaande onderzoeken te herzien of in te trekken als ze AI-innovatie zouden belemmeren. In de praktijk zijn inmiddels meerdere FTC-artikelen offline gehaald, waaronder stukken over consumentenmisleiding en AI-transparantie.

Het plan benadrukt dat AI de Amerikaanse economie moet ondersteunen zonder grote maatschappelijke schade te veroorzaken. Er wordt gesproken over Worker-First AI: het idee dat AI-systemen moeten worden ontwikkeld om werknemers te ondersteunen in plaats van te vervangen. Denk hierbij aan investeringen in bij- en omscholing, fiscale voordelen voor bedrijven die AI-training aanbieden, en aandacht voor sectoren waar automatisering tot baanverlies kan leiden. Toch is duidelijk dat deze sociale waarborgen ondergeschikt zijn aan het bredere streven naar snelheid en dominantie.

China’s reactie: samenwerking tegenover rivaliteit?

Opvallend was dat China slechts drie dagen later met een eigen actieplan kwam: het Action Plan on Global Governance of AI, gepresenteerd tijdens de World AI Conference in Shanghai. Premier Li Qiang kondigde daarbij het voornemen aan om een internationale AI-governance organisatie op te richten.

Het contrast in toon is duidelijk. Waar het Amerikaanse plan spreekt over “adversaries”, “winning the race” en het vermijden van obstakels, gebruikt China termen als “global governance” en “working together”. Maar let op, want China streeft al sinds 2017 naar AI-leiderschap via haar New Generation AI Development Plan, en bouwt gestaag door aan een stevig nationaal ecosysteem. Het verschil zit dan ook eerder in de presentatie: waar de VS openlijk kiest voor rivaliteit en nationalisme, probeert China goodwill te kweken via multilaterale taal. Ondanks de woordkeuze, laat het Amerikaanse plan overigens wel degelijk ruimte voor samenwerking. Het stelt expliciet dat de VS haar technologie zal delen met bevriende landen, en investeert in gezamenlijke ontwikkeling met partners die gedeelde waarden hebben.

Wie AI ziet als een race, kiest waarschijnlijk voor snelheid boven voorzichtigheid. En dat heeft risico’s. Belangrijke waarborgen rond veiligheid, transparantie en eerlijkheid dreigen onder druk te komen staan als landen elkaar proberen te overtreffen. De nadruk op tempo kan leiden tot systemen die onvoldoende getest zijn, of tot machtsconcentratie bij private partijen met beperkte publieke verantwoording.

In dat licht verdient ook de Europese benadering aandacht. De EU koos met haar AI-verordening voor een risicogebaseerde aanpak, waarin veiligheid, verantwoording en transparantie centraal staan. Vanuit Amerikaans perspectief is dat een rem op innovatie, iets wat ook vrij letterlijk in het Action Plan wordt bekritiseerd. Maar het laat zien dat er ook een alternatieve route mogelijk is, waarin AI geen machtsmiddel is, maar een gereguleerde publieke technologie.

Wat betekent dit voor de toekomst?

Met het AI Action Plan maakt de Amerikaanse regering duidelijk dat ze kunstmatige intelligentie optimaal wil zien te benutten. Door wetgeving terug te schroeven, infrastructuur op te schalen en bondgenoten te mobiliseren, zet het land in op mondiale technologische dominantie.

Daartegenover staan zorgen over toezicht, transparantie en machtsmisbruik. De eerste tekenen wijzen op een verzwakking van onafhankelijke controle en een voorkeur voor marktwerking boven publieke waarborgen. China presenteert zich als samenwerkingsgezind, maar heeft zijn eigen ambities. De EU vaart tot slot een eigen koers, gericht op risicobeheersing.

Wat op het spel staat, is niet alleen wie AI het snelst ontwikkelt, maar ook op welke waarden die technologie gebouwd wordt, en wie daar straks de norm voor bepaalt.